Λιποπρωτεΐνη(a): Ο κληρονομικός καρδιαγγειακός κίνδυνος που συχνά παραμένει άγνωστος

Όταν μιλάμε για τη «χοληστερίνη», οι περισσότεροι σκεφτόμαστε την LDL, τη γνωστή «κακή» χοληστερίνη. Υπάρχει όμως ένας δεύτερος, εξίσου σημαντικός αλλά πολύ λιγότερο γνωστός παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου: η λιποπρωτεΐνη(a), ή Lp(a). Περίπου ένας στους πέντε ανθρώπους παγκοσμίως έχει αυξημένα επίπεδα Lp(a), συχνά χωρίς να το γνωρίζει.

Τι είναι η Lp(a)

Η Lp(a) είναι ένα σωματίδιο που μοιάζει με την LDL, στο οποίο όμως προσκολλάται μια επιπλέον πρωτεΐνη, η απολιποπρωτεΐνη(a). Παράγεται κυρίως στο ήπαρ και τα επίπεδά της καθορίζονται σχεδόν αποκλειστικά από τα γονίδιά μας —σε ποσοστό έως και 90%. Αυτό σημαίνει ότι, σε αντίθεση με την LDL, η Lp(a) δεν επηρεάζεται ουσιαστικά από τη διατροφή, την άσκηση ή τον τρόπο ζωής.

Γιατί έχει σημασία

Τα τελευταία χρόνια, μεγάλες γενετικές και επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι η αυξημένη Lp(a) αποτελεί αιτιολογικό παράγοντα κινδύνου για έμφραγμα, εγκεφαλικό επεισόδιο, περιφερική αρτηριοπάθεια, καρδιακή ανεπάρκεια και στένωση της αορτικής βαλβίδας —ανεξάρτητα από τα επίπεδα της LDL χοληστερίνης. Όσο υψηλότερα είναι τα επίπεδα Lp(a), τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος, με τον κίνδυνο να διπλασιάζεται ή και να τριπλασιάζεται σε άτομα με πολύ υψηλές τιμές.

Ποιος πρέπει να εξεταστεί

Επειδή τα επίπεδα Lp(a) καθορίζονται γενετικά και παραμένουν σταθερά σε όλη τη ζωή, αρκεί μία μόνο μέτρηση, μία φορά στη ζωή, για να γνωρίζει κανείς τον κίνδυνό του. Οι σύγχρονες ευρωπαϊκές (ESC/EAS) και αμερικανικές (ACC/AHA) κατευθυντήριες οδηγίες συμφωνούν πλέον ότι όλοι οι ενήλικες θα πρέπει να κάνουν αυτή την εξέταση τουλάχιστον μία φορά, ιδίως όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό πρώιμης καρδιαγγειακής νόσου.

Ως γενικός κανόνας:

• Τιμές κάτω από 30 mg/dL θεωρούνται φυσιολογικές

• Τιμές 30–50 mg/dL βρίσκονται σε μια «γκρίζα ζώνη»

• Τιμές πάνω από 50 mg/dL θεωρούνται αυξημένες και σχετίζονται με μεγαλύτερο καρδιαγγειακό κίνδυνο

Τι μπορεί να γίνει σήμερα

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο φάρμακο που να στοχεύει ειδικά στη μείωση της Lp(a). Οι στατίνες δεν τη μειώνουν, η εζετιμίμπη έχει ασαφή δράση, ενώ οι αναστολείς PCSK9 τη μειώνουν μόνο κατά 20–25%. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα: η αντιμετώπιση εστιάζεται στον αυστηρό έλεγχο όλων των άλλων τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου —LDL χοληστερίνη, αρτηριακή πίεση, σάκχαρο, κάπνισμα— ώστε να μειωθεί ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος.

Το μέλλον είναι ελπιδοφόρο

Αρκετά νέα φάρμακα βρίσκονται σε προχωρημένη κλινική ανάπτυξη (φάση 3), με στόχο τη μείωση της Lp(a) κατά 80–95%. Ανάμεσά τους, ενέσιμα φάρμακα όπως η πελακαρσένη και η ολπασιράνη, καθώς και ένα υπό ανάπτυξη χάπι. Τα αποτελέσματα των μεγάλων κλινικών μελετών αναμένονται τα επόμενα χρόνια και θα δείξουν αν η μείωση της Lp(a) μεταφράζεται πράγματι σε λιγότερα καρδιαγγειακά επεισόδια.

Το μήνυμα για το κοινό

Η λιποπρωτεΐνη(a) είναι ένας σιωπηλός, κληρονομικός παράγοντας κινδύνου που αξίζει να γνωρίζουμε. Μία απλή εξέταση αίματος, μία φορά στη ζωή, μπορεί να δώσει πολύτιμη πληροφορία στον γιατρό σας για την εξατομίκευση της πρόληψης. Συζητήστε με τον καρδιολόγο ή τον παθολόγο σας για το αν και πότε θα πρέπει να μετρήσετε τη δική σας Lp(a).

Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή. Συμβουλευτείτε πάντα τον θεράποντα ιατρό σας.